Wyjazd do innego kraju często zaczyna się od decyzji. Chcemy lepszego życia, większych możliwości, bezpieczeństwa, nowych doświadczeń. Czasami wyjeżdżamy z powodów zawodowych, czasami dla partnera lub rodziny. Bywa też tak, że po prostu chcemy spróbować czegoś nowego.
Na początku wszystko jest nowe. Nowy język, nowe ulice, nowe zasady, ludzie, praca, szkoła, urzędy, codzienne zwyczaje. Z czasem uczymy się tego wszystkiego. Zaczynamy znać drogę do pracy, wiemy, gdzie zrobić zakupy, jak załatwić sprawę w urzędzie, gdzie szukać lekarza. Pojawia się rutyna.
I wtedy może wydarzyć się coś, czego wcześniej się nie spodziewaliśmy.
Zaczynamy czuć, że nasze życie jest i tutaj i tam.
Tutaj – w Szwajcarii, gdzie mieszkamy, pracujemy, wychowujemy dzieci i budujemy codzienność.
Tam – w Polsce, gdzie zostali rodzice, rodzeństwo, przyjaciele, wspomnienia, miejsca, język i część naszej historii.
Możemy więc zacząć żyć pomiędzy dwoma światami.
„Gdzie właściwie jest mój dom?”
To pytanie może pojawić się po kilku latach emigracji. Początkowo odpowiedź wydaje się prosta: dom jest tam, gdzie teraz mieszkamy. Jednak kiedy jedziemy do Polski, może pojawić się inne doświadczenie. Wracamy do miejsc, które dobrze znamy, spotykamy bliskich, mówimy bez zastanawiania się nad każdym słowem. Przez chwilę pojawia się poczucie: „Jestem u siebie”.
A jednak po kilku dniach coś zaczyna być inne. Znajomi mają swoje życie. Rodzina się zmieniła. Miejsca z dzieciństwa wyglądają inaczej. Ludzie, których kiedyś dobrze znaliśmy, poszli własnymi drogami. I nagle okazuje się, że Polska nadal jest bliska, ale nie jest już dokładnie taka sama jak wtedy, gdy z niej wyjeżdżaliśmy. My również nie jesteśmy już tacy sami.
A potem wracamy do Szwajcarii
Po powrocie do Szwajcarii może pojawić się ulga. Wróciliśmy do swojego mieszkania, swojej pracy, swoich rzeczy, codziennego rytmu. Ale z czasem pojawia się również tęsknota. Za spontaniczną rozmową z mamą, za przyjacielem, do którego można było wpaść bez zapowiedzi. Za językiem, którym można mówić bez zastanowienia, za zapachem rodzinnego domu. Za poczuciem, że wszystko jest znajome. I wtedy może pojawić się paradoks:
Tęsknimy za Polską, ale niekoniecznie chcemy do niej wrócić.
To bardzo ważne rozróżnienie. Tęsknota nie zawsze oznacza, że podjęliśmy złą decyzję o emigracji. Można tęsknić za ludźmi, miejscami, językiem i wspomnieniami, a jednocześnie dobrze czuć się w kraju, w którym obecnie żyjemy.
„Nie jestem już taki jak kiedyś”
Emigracja zmienia człowieka. Uczymy się samodzielności. Zaczynamy inaczej patrzeć na świat. Poznajemy nowe zasady funkcjonowania, inne sposoby komunikacji i inne wartości. Czasami przejmujemy pewne elementy kultury kraju, w którym mieszkamy.Zaczynamy organizować życie inaczej. Inaczej wychowujemy dzieci. Inaczej patrzymy na pracę, czas wolny, relacje czy prywatność.
A jednocześnie nadal jesteśmy związani z polską kulturą, językiem i sposobem myślenia, który wynieśliśmy z domu.
Powstaje więc coś nowego.
Nie jesteśmy już dokładnie tą osobą, która wyjechała z Polski, ale też nie stajemy się po prostu Szwajcarem czy Szwajcarką. Tworzymy własną wersję siebie. I właśnie to może być jednym z najważniejszych elementów adaptacji.
Życie pomiędzy nie musi oznaczać zagubienia.
Z perspektywy psychologicznej warto spojrzeć na to doświadczenie nie jak na problem, ale jak na proces tworzenia nowej tożsamości. Człowiek nie musi wybierać:
„Jestem Polakiem albo Szwajcarem.” Może być jednym i drugim.
Możemy kochać polski język, tradycje i rodzinne spotkania, a jednocześnie cenić szwajcarski styl życia. Możemy wychowywać dzieci w dwóch językach. Możemy mieć polskich przyjaciół i szwajcarskich znajomych. Możemy jeździć do Polski na święta, a po powrocie cieszyć się własnym domem w Szwajcarii.
To nie musi być konflikt.
Może być połączeniem dwóch części naszego życia. Być może problem nie polega na tym, że straciliśmy swoje miejsce. Być może po prostu nasze miejsce stało się większe.
Można mieć korzenie w jednym miejscu i zbudować dom w drugim.
Można tęsknić za Polską i jednocześnie kochać życie w Szwajcarii. Można czuć się czasami obco i jednocześnie stopniowo budować swoje miejsce. A życie „pomiędzy” nie musi oznaczać życia bez przynależności. Czasami oznacza po prostu, że nasza historia należy do więcej niż jednego miejsca.
Autor: Sylwia Parys, psycholog.
Dodaj komentarz
Komentarze